ACT is een model om zorg te bieden aan mensen met langdurende of blijvende ernstige psychiatrische aandoeningen. ACT staat voor 'Assertive Community Treatment'. Lees op deze pagina meer over:

• de doelgroep
• een assertieve benadering van patiënten
• de 5 belangrijkste kenmerken van ACT
• aanwijzingen voor effectiviteit van het model ACT
• ACT in Nederland

Een complexe doelgroep met veel problemen

ACT richt zich vooral op de 'moeilijkste' mensen met langdurende of blijvende ernstige psychiatrische aandoeningen. Naast hun psychotische stoornis hebben zij vaak ook problemen op vele andere leefgebieden zoals een verslaving, dak- en thuisloosheid, problemen met geld en werk en soms crimineel gedrag. De problemen zijn zó complex dat hun maatschappelijk leven ernstig verstoord raakt. Hoewel ze zonder hulp hun problemen niet kunnen oplossen, ontloopt deze patiëntengroep vaak zorg. Hun situatie is instabiel, ze komen regelmatig in crises terecht en moeten, soms ook onvrijwillig, worden opgenomen in psychiatrische ziekenhuizen.

Om een beeld te krijgen van met wat voor mensen ACT-teams werken, kan je verder lezen in drie interviews:

• een interview met de spv'er van het team ACT Breda
• een interview met de sociaal-pedagogisch werker en ervaringsdeskundige van het Amsterdamse ACT-team voor Vrouwen
• een interview met een spv'er van het team ACT 3 van Altrecht. Dit artikel stond in het Reformatorisch Dagblad van 30 juni 2011 met als titel 'Met rugzakje medicijnen op bezoek bij cliënt'.

Patiënten worden assertief benaderd

ACT-teams zoeken deze patiënten actief op waar ze verblijven. Desnoods op straat. Ze proberen de patiënt te verleiden tot hulp, maar schuwen ook dwang en drang niet. Het team bouwt zorgvuldig een contact op met een patiënt en biedt praktische maatschappelijk ondersteuning. Doordat de patiënt concrete resultaten ziet en geholpen wordt, zal hij/zij zich (eerder) openstellen voor zorg en behandeling van de problemen. Dan kan een ACT-team beginnen met begeleiding. Het uiteindelijke doel is rehabilitatie.

De vijf belangrijkste kenmerken van ACT

• ACT is outreachend: hulpverleners zoeken actief patiënten op en dringen aan op hulp. ACT werkt nadrukkelijk voor dak- en thuislozen en bereikt daarmee een groep die anders geen zorg krijgt.
• ACT is ambulant: de patiënt wordt opgezocht op zijn woon- of verblijfplaats. Ter plekke bieden hulpverleners de zorg en begeleiding die op dat moment nodig is.
• ACT is intensief: patiënten hebben meerdere keren per week en soms zelfs dagelijk contact met hulpverleners. De zorg is in principe 24 uur per dag.
• ACT is multidisciplinair: in een ACT-team is heel veel expertise gebundeld. Zo zit er een team in ieder geval een psychiater, verslavingsdeskundige, ervaringsdeskundige, sociaal-psychiatrisch verpleegkundige, maatschappelijk werker. Het team heeft een shared caseload, wat betekent dat alle teamleden samen werken en betrokken zijn bij de behandeling van iedere patiënt. Daardoor kan een team alle problemen van de patiënt op alle leefgebieden aanpakken.
•  ACT biedt continuïteit: ACT is onderdeel van een zorgketen. Het team werkt intensief samen met andere sociaal maatschappelijke instellingen zodat de zorg gecontinueerd kan worden. Ook worden familie en omgeving betrokken bij de behandeling van een patiënt. De patiënt krijgt zoveel en zo lang zorg als hij/zij nodig heeft. Een behandeling door een ACT kan dus wel enkele jaren duren.

Aanwijzingen voor de effectiviteit van ACT

ACT is een evidence-based model. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat ACT effectief is in het verminderen van het aantal opnames in zoekenhuizen en het 'in zorg houden' van patiënten. Patiënten die trouw zijn aan de zorg die ze krijgen staan eerder open voor behandeling. Ze voelen zich minder ziek en kunnen beter meedoen in de maatschappij. Hierdoor verbetert de kwaliteit van hun leven. In Nederland doet onder andere het Trimbos-instituut onderzoek naar ACT en FACT. ACT is als evidence-based practice opgenomen in de multidisciplinaire richtlijn schizofrenie van GGZ Nederland.

ACT in Nederland

ACT is in jaren zeventig in de Verenigde Staten ontwikkeld en wordt ook in een aantal andere Europese landen toegepast. Het eerste Nederlandse ACT-team startte in Rotterdam in 2002. Nu zijn er ruim 30 teams actief, vooral in de grotere steden. Ook zijn er enkele ACT-teams voor jongeren. Alle ACT-teams kan je vinden via de (F)ACT-kaart op deze website.